Οι συνήθειες καθοδηγούν τα δύο τρίτα της καθημερινότητάς μας, δείχνει νέα έρευνα
Τα περισσότερα από όσα κάνουμε καθημερινά δεν είναι αποτέλεσμα συνειδητής σκέψης, αλλά προϊόν συνήθειας. Αυτό αποκαλύπτει νέα διεθνής έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Surrey, το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας και το Central Queensland University, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychology & Health.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου τα δύο τρίτα της καθημερινής μας συμπεριφοράς ενεργοποιούνται αυτόματα, χωρίς συνειδητή απόφαση, καθώς βασίζονται σε παγιωμένες συνήθειες.
Οι συνήθειες δημιουργούνται όταν επαναλαμβανόμενες πράξεις συνδέονται με οικεία περιβάλλοντα και καταστάσεις. Με τον καιρό, αυτές οι συνδέσεις ενεργοποιούν τη συμπεριφορά σχεδόν μηχανικά, με ελάχιστη ενεργή επίγνωση από το άτομο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το 46% των συμπεριφορών ήταν ταυτόχρονα αποτέλεσμα συνήθειας και σύμφωνες με τις προθέσεις των ανθρώπων. Αυτό δείχνει ότι συχνά αναπτύσσουμε συνήθειες που υποστηρίζουν τους στόχους μας, ενώ είναι πιο πιθανό να εγκαταλείπουμε εκείνες που τους υπονομεύουν.
Καταγραφή συνηθειών σε πραγματικό χρόνο
Σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες που βασίζονταν στη μνήμη ή την αυτοαξιολόγηση, η συγκεκριμένη μελέτη χρησιμοποίησε μια καινοτόμο μέθοδο παρατήρησης σε πραγματικό χρόνο. Οι ερευνητές παρακολούθησαν 105 συμμετέχοντες στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία, στέλνοντάς τους έξι τυχαίες ειδοποιήσεις την ημέρα για μία εβδομάδα, ρωτώντας τους τι έκαναν εκείνη τη στιγμή και αν η συμπεριφορά τους ήταν συνήθεια ή συνειδητή επιλογή.
Με αυτή τη μέθοδο διαπιστώθηκε ότι το 65% των καθημερινών συμπεριφορών ξεκινούσε από συνήθεια, επιβεβαιώνοντας τον κυρίαρχο ρόλο της «ρουτίνας» στην καθημερινή ζωή.
Γιατί το κίνητρο δεν αρκεί
Ο καθηγητής Ψυχολογίας Benjamin Gardner από το Πανεπιστήμιο του Surrey και συν-συγγραφέας της μελέτης εξηγεί:
«Η έρευνά μας δείχνει ότι, ακόμη κι όταν οι άνθρωποι θέλουν συνειδητά να κάνουν κάτι, η έναρξη και η εκτέλεση της συμπεριφοράς συχνά γίνεται χωρίς σκέψη, καθοδηγούμενη από ασυνείδητες συνήθειες. Αυτό σημαίνει ότι οι “καλές” συνήθειες μπορούν να αποτελέσουν ένα ισχυρό εργαλείο για την επίτευξη των στόχων μας».
Όπως τονίζει, για την αλλαγή των κακών συνηθειών δεν αρκεί απλώς η προσπάθεια ή η θέληση. «Για να υπάρξει διαρκής αλλαγή, χρειάζονται στρατηγικές που βοηθούν τους ανθρώπους να αναγνωρίσουν και να διακόψουν τις ανεπιθύμητες συνήθειες και, ιδανικά, να τις αντικαταστήσουν με νέες, θετικές».
Συνήθειες και δημόσια υγεία
Τα ευρήματα έχουν σημαντικές προεκτάσεις και στον τομέα της δημόσιας υγείας. Οι ερευνητές προτείνουν ότι προγράμματα που στοχεύουν στην υιοθέτηση υγιεινών συμπεριφορών –όπως η άσκηση ή η σωστή διατροφή– θα πρέπει να επικεντρώνονται στη δημιουργία σταθερών συνηθειών.
Για παράδειγμα, η περιστασιακή άσκηση δεν είναι αρκετή. Πιο αποτελεσματικό είναι να συνδεθεί η άσκηση με μια συγκεκριμένη καθημερινή συνθήκη, όπως μια συγκεκριμένη ώρα της ημέρας ή αμέσως μετά την αποχώρηση από τη δουλειά.
Αντίστοιχα, για τη διακοπή του καπνίσματος, η απλή επιθυμία δεν αρκεί. Χρειάζεται η αποφυγή των «ερεθισμάτων» που ενεργοποιούν τη συνήθεια και η δημιουργία νέων ρουτινών, όπως η αντικατάσταση του τσιγάρου με τσίχλα μετά το γεύμα.
Ο «αυτόματος πιλότος» της καθημερινότητας
Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Amanda Rebar από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας, σημειώνει:
«Οι άνθρωποι αρέσκονται να πιστεύουν ότι παίρνουν λογικές και προσεκτικές αποφάσεις πριν δράσουν. Ωστόσο, μεγάλο μέρος της επαναλαμβανόμενης συμπεριφοράς μας εκτελείται με ελάχιστη σκέψη και παράγεται αυτόματα, μέσω της συνήθειας».
Η δρ Grace Vincent, επιστήμονας ύπνου και συν-συγγραφέας της μελέτης από το Central Queensland University, προσθέτει ότι τα ευρήματα προσφέρουν ελπίδα σε όσους προσπαθούν να βελτιώσουν τον τρόπο ζωής τους:
«Όταν δημιουργούμε θετικές συνήθειες –για τον ύπνο, τη διατροφή ή τη γενική ευεξία– μπορούμε να βασιστούμε στον εσωτερικό μας “αυτόματο πιλότο” για να τις διατηρήσουμε».
Ωστόσο, επισημαίνει ότι δεν λειτουργούν όλες οι συνήθειες το ίδιο. Η άσκηση, για παράδειγμα, παρότι συχνά ενεργοποιείται από συνήθεια, είναι λιγότερο πιθανό να ολοκληρωθεί αποκλειστικά «στον αυτόματο», σε σύγκριση με άλλες καθημερινές συμπεριφορές.
No comment yet, add your voice below!